2 m’ye kadar boyunda, bütünü yumuşak tüylü, çok yıllık otsu bitki. Temmuz-eylül ayları arasında açan 5 taç yapraklı çiçekler pembemsi beyaz ve küçük, hafif kokulu ve tatsızdır. Meyva olgunlaşınca dökülür, yassı, düğme şeklinde, çok tohumlu (15-20 kadar), sarı-gri, dilim gibi birbirinden kolayca ayrılabilirler. 2 yıllık bitkilerin (3. yıla kalan bitkilerin kökleri ağaçlaşır) kökleri sonbaharda topraktan çıkarılır, su ile yıkanarak temizlenir, dış kabuğu soyulur, tam olarak veya parçalara bölündükten sonra güneşte kurutulur. Sarımsı beyaz veya grimsi çubuklar veya silindir biçimindeparçalar halindedir. Tam olanların boyu 20-25, çapı ise 0.5-2 cm’dir. Kolaylıkla kırılır. Kırılma yüzü liflidir. Kokusu hafif, lezzeti tatlımsıdır.
Ticarette kabuğu soyulmamış (Althaeae naturalis radix) ve kabuğu soyulmuş (Althaeae mundata radix) olmak üzere iki tip hatmi kökü bulunmaktadır. Kabuğu soyulmuş köklerin fiyatı diğerlerinin iki mislidir.Türkiye’de (Marmara bölgesi/İstanbul, Uludağ, İzmir, Aydın, Erzincan vs.) yetişir. Sulak ve kumluk yerler, dere kenarları ve tarla kenarlarında bulunur. Yabani bitki Türkiye’de az olduğundan, bol drog elde etmek için ekim yapılmalıdır. Hatmi kökünden hazırlanan hatmi şurubu Türk Kodeksinde kayıtlıdır.
Hatmi Faydaları
Mayıs-haziran aylarında toplanıp kurutulmuş, kıyılmış sapsız yaprakları (E Komisyonu) ve sonbaharda (ekim-kasım aylarında) toplanıp soyulmuş ya da soyulmamış, kurutulmuş, tam veya kıyılmış kökleri ve bunlardan hazırlanan etkili dozda preparatlar kullanılır.
•Ağız ve boğaz mukozası hastalıkları gargara (E Komisyonu*, ESCOP**)
•Kuru öksürük oral (E Komisyonu*, ESCOP**)
•Hafif gastrit oral (kök) (E Komisyonu*)
Hatmi Çayı Nasıl Yapılır?
Çay (soğuk maserat): 1 yemek kaşığı hatmi yaprağı ya da daha iyisi 1 kahve kaşığı hatmi kökü üzerine bir fincan soğuk su dökülür, sık sık karıştırılarak 1-2 saat bekletilip süzülür ve mikrobiyolojik nedenlerle kısa olarak kaynayıncaya kadar ısıtılır. Günde birkaç kez birer fincan içilir. Yüksek nişasta ve pektin içeriğinden dolayı sıcakta çok koyu bir müsin preparatı oluşacağından, hatmi kökü sıcak infüzyon (=haşlama) veya dekoksiyon (=kaynatma) şeklinde kullanılmamalıdır, müsinli maddeler ısıtılmadan da suda iyi erirler.
Türkiye’de tıbbi hatmi yabani olarak bulunmasına karşılık ticarette bu drog bulunmamaktadır. Özellikle gülhatmi çiçeği ve Althaea cannabina L., Alcea pallida WALDST. et KIT., A. setosa (BOISS.) ALEF., Hibiscus syriacus L. çiçekleri hatmi çiçeği adı altında satılmaktadır, ancak bunlar tedavide etkisizdir.
